Sterren staan gigantisch ver bij ons vandaan. Om die enorme afstanden uit te drukken, zijn er zelfs speciale eenheden bedacht, zoals het lichtjaar. Maar hoe weten we eigenlijk hoe ver weg sterren staan? We zien immers alleen lichtpuntjes aan de hemel.
Bij relatief nabije sterren kun je de zogeheten parallax bepalen. Dan meet je de positie van de ster twee keer, met een half jaar tussentijd. Doordat de aarde intussen aan de andere kant van de zon staat, kijk je vanuit een andere hoek naar de ster. Daardoor is die verschoven ten opzichte van achterliggende sterren. Door deze schijnbare verschuiving (de parallax) in een wiskundige formule in te vullen, kun je de afstand tot de ster berekenen. Hoe groter de parallax, hoe dichterbij de ster.
Dat kun je voor je zien door je vinger voor je gezicht te houden en beurtelings je ogen dicht te knijpen. Je vinger lijkt zich dan ten opzichte van de achtergrond te verplaatsen. Hoe kleiner de afstand tussen je vinger en je ogen is, hoe groter die schijnbare verplaatsing.
Lees ook:
- ‘Verborgen’ sterren maken eerste sterrenstelsels veel zwaarder dan gedacht
- Onderzoekers vinden sterke aanwijzingen voor nieuwe soort ster: een zwartegatster
Kleurenspectrum of knipperfrequentie
De meeste sterren staan te ver weg voor een parallaxmeting, omdat voor hen de verschuiving te klein is om waar te nemen. Dan kun je kijken naar het kleurenspectrum van het sterrenlicht. Daaruit volgt hoe fel de ster van zichzelf straalt (zijn intrinsieke lichtkracht). Hoe verder weg een ster staat, hoe minder licht de aarde bereikt en hoe zwakker hij voor ons lijkt. Door de intrinsieke lichtkracht te vergelijken met de waargenomen helderheid, kun je de afstand tot een ster inschatten.
Van echt verre sterren is ook het kleurenspectrum niet goed meetbaar. Dan kun je alleen nog de afstand bepalen als je de intrinsieke lichtkracht op een andere manier achterhaalt. Sommige sterren knipperen bijvoorbeeld met een bepaalde frequentie, die afhangt van hun lichtkracht.
Deze vraag kon je vinden in KIJK 5/2026.
Ook een vraag voor de rubriek ‘KIJK Antwoordt’? Mail hem naar info@kijkmagazine.nl. En in onze special geven we antwoord op 172 bijzondere, verrassende en boeiende vragen! Bestel hem hier!
Beeld: Nigel Killeen/Getty Images