Sommige complotdenkers misbruiken de wetenschap om hun ‘gelijk’ te bewijzen. Onze columnist Ronald Veldhuizen legt uit hoe ze dat doen.

Om klimaatwetenschap kan niemand heen. Behalve Lidewij de Vos, lijsttrekker van Forum voor Democratie. Zij heeft namelijk een geheim wapen, blijkt uit haar woorden in de Tweede Kamer: met een “achtergrond in de biochemie” is ze beter in staat dan andere politici om te beoordelen “wat er voor zin en onzin in de klimaatwetenschap gaande is”.

Als je eenmaal doorhebt hoe deze retorische truc werkt, zie je ‘m overal opduiken. Zo beweert podcastmaker Joe Rogan het klimaat al “jaren te bestuderen” en met één grafiek de hele “linkse” klimaatwetenschap af te troeven. Het wordt volgens die grafiek nauwelijks warmer, en trouwens: vroeger was het pas heet.

Meer Columns van Ronald Veldhuizen:

• Trend: citroenwater drinken voor een platte buik. Werkt dat?
• Helpen zaadlozingen tegen prostaatkanker?

Tegenargumenten

Het is een goedkope maar doortrapte poging om discussies te winnen. Door te zeggen dat je de wetenschappelijke methode júíst in je vingers hebt én te beweren dat ‘gewone’ onderzoekers geïnfecteerd zijn met linkse ideeën, claimen De Vos en Rogan vrij spel om van alles te roepen en schilderen ze elk tegenargument af als bevooroordeeld. Handig, want dan luisteren je complotdenkende aanhangers al minder goed naar die tegenargumenten. Tegenargumenten die, als je ze even laat bezinken, vrij makkelijk de complotargumenten van tafel vegen.

Wie zo’n tegenargument trouwens zoekt, kan naar de website van bijvoorbeeld NASA. Die laat mooi zien dat de temperatuurstijging van de laatste twee eeuwen ongekend rap gaat, tien keer sneller dan normale temperatuurschommelingen in de prehistorie. De aarde is daardoor binnen 200 jaar al warmer geworden dan ze de afgelopen 800.000 jaar was. In een oogwenk krijgt de planeet een temperatuurklap die wetenschappers alleen maar kennen uit klimaatrampen van miljoenen jaren geleden waarbij meer dan 90 procent van alle soorten op aarde uitstierf. Oepsie.

Flutargumenten

Kijk dus voorbij de retorische truc. De Vos kan met haar “achtergrond in de biochemie” nog zo vaak in de Tweede Kamer zeggen dat er niets aan de hand is omdat we nog maar net uit een kleine ijstijd komen. Of wijzen op onzekerheidsmarges in een twintig jaar oude grafiek. Net zoals Joe Rogan – “ik heb dit jaren bestudeerd” – eindeloos kan herhalen dat het vroeger ook best heet was. Achterhaalde flutargumenten, allemaal, schrijft ook wetenschapsredacteur Karel Knip afgelopen najaar in NRC met zichtbare ergernis.

De vraag is dan ook: van wie is het ’t meest waarschijnlijk dat ze wetenschappertje spelen om het eigen gelijk te halen? Het wordt lastig om schijnwetenschap in de schoenen te schuiven van de duizenden mensen die van wetenschap hun dagelijks werk hebben gemaakt, en daarmee non-stop de NASA en het Verenigde Naties-klimaatpanel IPCC informeren. Nee, de enige die wetenschap als retorisch spelletje gebruiken, dat zijn de complotdenkers.

Deze column staat ook in KIJK editie 1 van 2026.

Beeld: PM Images/Getty Images