Soms moeten slangen maandenlang wachten op een maaltijd. Hoe overleven ze zo’n lange periode zonder eten? Wetenschappers hebben een verklaring gevonden.

Slangen zijn indrukwekkende roofdieren. Zo zijn er soorten die een heel hert of zelfs een krokodil naar binnen kunnen werken. Net zo indrukwekkend is dat veel slangen in staat zijn om maanden of soms zelfs meer dan een jaar niets te eten. Een internationale groep wetenschappers denkt nu te weten hoe ze dat doen. Het team schrijft erover in het vakblad Open Biology.

Lees ook:

• 202 keer gebeten door slangen voor de wetenschap
• Burmese python kan nog veel grotere prooien eten dan gedacht

Geen hogerhormoon

Niet alleen slangen kunnen lang vasten, ook sommige andere reptielen eten soms lange periodes niets. Om te kijken of deze dieren hier speciale aanpassingen voor hebben, besloten de onderzoekers het DNA van 112 reptielensoorten onder de loep te nemen. Ze keken specifiek naar een gen dat verantwoordelijk is voor de productie van het hormoon ghreline, dat ook wel bekendstaat als het ‘hongerhormoon’. Het signaleert namelijk wanneer het tijd is om te eten en veroorzaakt een hongerig gevoel.

Alle 32 slangensoorten waarvan de onderzoekers het DNA uitplozen, bleken het gen voor ghreline niet meer te hebben. Ze misten ook allemaal het gen voor MBOAT4, een enzym dat ghreline activeert. Ook bij vier kameleons en twee paddenkopagamen (hagedissen) ontbraken deze genen.

Zuiniger omgaan met vet

Veel slangen en kameleons zijn passieve jagers. Ze verstoppen zich op een onopvallende plek en wachten geduldig tot er een prooi langs komt, waarna ze een verrassingsaanval lanceren. Dit betekent wel dat ze soms maandenlang moeten wachten op een maaltijd. Een hormoon dat constant een hongergevoel produceert, is dan uiteraard niet handig.

Volgens de onderzoekers heeft het verlies van ghreline nog een belangrijk voordeel voor deze reptielen: ze kunnen zuiniger omgaan met hun vetreserves. In de meeste dieren die al een tijdje niks gegeten hebben, geeft ghreline het lichaam de opdracht om vet te verbranden als brandstof. Maar voor slangen is dat niet handig. Tijdens het vasten verlagen ze namelijk hun stofwisseling, waardoor ze in een soort energiebesparingsstand komen. Hierdoor hebben ze veel minder energie nodig dan ghreline vrijmaakt. Zonder het hormoon kunnen ze dus veel zuiniger omgaan met hun vetreserves.

Toepassingen voor mensen?

Als we begrijpen hoe het lichaam van deze reptielen voedsel en vet verwerkt zonder ghreline, kunnen we misschien beter begrijpen hoe het hormoon werkt bij mensen. Dat zegt geneticus Todd Castoe, die niet bij het onderzoek betrokken was, tegen de nieuwsredactie van het vakblad Science. Hoewel de toepassingen voor mensen nu nog onduidelijk zijn, wijst Castoe erop dat fundamenteel onderzoek naar een ander reptiel – het gilamonster – leidde tot de ontwikkeling van GLP-1-medicijnen, zoals het diabetesmedicijn Ozempic en afslankmiddel Wegovy. Castoe: “Je weet nooit hoe dingen zich zullen ontwikkelen.”

Bronnen: Open Biology, Science, Phys.org