Hoe vindt een duif de weg naar huis? Onder meer dankzij immuuncellen in de lever, ontdekten wetenschappers.

Duiven hebben een fenomenaal oriëntatievermogen. Wanneer je ze op honderden – of zelfs meer dan duizend – kilometer van hun ‘huis’ loslaat, weten ze hun weg gewoon terug te vinden. Ze werden vroeger dan ook niet voor niets gebruikt als postduif.

Hoe ze zo feilloos de weg naar huis kunnen vinden, is lange tijd een raadsel geweest. Een nieuwe studie in het gerenommeerde vakblad Science geeft nu meer duidelijkheid.

Lees ook:

• Deze Australische mot navigeert met behulp van de sterrenhemel
• Vogels in de stad zijn banger voor vrouwen dan voor mannen

Magnetisch veld

Het is bekend dat duiven voornamelijk de stand van de zon gebruiken om te navigeren. Toch bereiken ze hun volière ook gewoon als het bewolkt is. Wetenschappers zijn het er al tientallen jaren over eens dat ze in zulke situaties navigeren met behulp van het magnetisch veld van de aarde. Maar hoe ze dat doen, was onbekend.

Volgens sommige theorieën zouden de vogels magnetische velden kunnen ‘zien’ via speciale lichtgevoelige moleculen in hun ogen, of deze kunnen detecteren met magnetische deeltjes in hun snavel. Overtuigend bewijs voor deze verklaringen ontbreekt.

Onderbuikgevoel

De onderzoekers van de nieuwe studie denken nu wel het antwoord te hebben gevonden. Duiven zouden letterlijk een onderbuikgevoel hebben en het magnetisch veld kunnen detecteren met hun lever.

Dat zit zo. De lever bevat macrofagen, immuuncellen die oude rode bloedcellen afbreken. Die rode bloedcellen bevatten ijzer, wat nodig is om zuurstof te kunnen vervoeren. Het ijzer uit oude cellen hoopt uiteindelijk op in de macrofagen, waar het magnetische eigenschappen vertoont. Daardoor reageren de macrofagen op veranderingen in het magnetisch veld.

Zonder macrofagen verdwalen de duiven

Om te testen of de macrofagen in de lever daadwerkelijk een rol spelen in de navigatie, voerde het team experimenten uit met duiven die waren getraind om vanaf afstanden van meer dan twintig kilometer terug te keren naar hun volière in de Duitse stad Konstanz.

Op zowel een zonnige als bewolkte dag konden de duiven hun weg prima terugvinden. Maar wanneer de wetenschappers de macrofagen verwijderden, lukte het de vogels op een bewolkte dag niet om de volière te vinden. Als de zon scheen, slaagden ze daar wel in. Deze resultaten laten zien dat de levermacrofagen, samen met de stand van de zon, belangrijk zijn voor het navigeren.

Hoe de macrofagen de informatie doorgeven aan de hersenen is nog niet duidelijk, maar het viel de onderzoekers wel op dat deze ijzerrijke immuuncellen vaak dicht bij zenuwvezels liggen. Ook hoe de hersenen de info vervolgens verwerken is nog een raadsel.

Haaien en mensen

“Navigatie bij dieren is een van de meest fascinerende verschijnselen in de natuur”, zegt onderzoeker Martin Wikelski in een persbericht. “Als immuuncellen inderdaad een rol spelen bij de manier waarop vogels hun richting bepalen, zou dat ons begrip van navigatie fundamenteel veranderen.”

Naast vogels kunnen deze bevindingen ook betrekking hebben op dieren die zonder licht navigeren, zoals haaien. De onderzoekers stellen bovendien dat het mogelijk is dat andere dieren, en misschien zelfs mensen, op nog onbekende manieren op magnetische velden reageren.

Bronnen: Science, MPIAB via EurekAlert!

Beeld: miguelmmb/500px/Getty Images