‘Maatgevoel bij andere dieren is ontzettend moeilijk aan te tonen’

KIJK-redactie

2018-12-09 12:59:46

Henkjan Honing

Zou jij willen leven zonder muziek? Zonder opzwepende ritmes en zwoele melodieën? Zonder relaxte beats en opbeurende deuntjes? Waarschijnlijk niet. Voor mensen is muziek nu eenmaal heel belangrijk én heel natuurlijk. Maar hoe zit dat eigenlijk bij andere dieren? Muziekwetenschappers Henkjan Honing onderzoekt het.

Waarom vinden wetenschappers maatgevoel en relatief gehoor zo interessant?

Voor wetenschappers zit er een aantrekkelijke spanning in deze twee elementen. Het opmerken van regelmaat of het herkennen van een melodie is voor mensen namelijk triviaal en eenvoudig, bijna saai. Maar het is ontzettend moeilijk om deze vaardigheden aan te tonen bij andere dieren. Die spanning maakt het onderwerp zo aantrekkelijk.

U beschrijft uw eigen onderzoek in het boek Aap slaat maat. En wat blijkt: dat is een misleidende titel!

Ik begrijp wat je bedoelt, maar toch is dat niet helemaal waar. Het woord ‘apen’ slaat in Nederland immers op alle primaten, waaronder dus ook de mens – en die kan heel goed maathouden. Maar het klopt dat de resusaap op de voorkant van het boek géén maatgevoel heeft. De resusaap, die qua hersenstructuur erg veel op ons lijkt en daarom vaak als proefdier wordt gebruikt, hoort wel of een ritme regelmatig is of niet, maar hij kan daar geen bepaalde beat in herkennen.

Hoe onderzoek je dat?

Mijn team en ik hebben onderzocht of proefpersonen, mens of dier, een maat kunnen hóren, niet of ze die zelf kunnen aanhouden. Daarom lieten we ze geen muziek maken, maar maten we de hersenactiviteit terwijl ze naar muziek luisterden. We lieten ze een eenvoudig ritme horen, waarbij er om de zoveel tijd een toon wordt weggelaten. Bij het luisteren naar een ritme wordt er onbewust een verwachtingspatroon opgebouwd, en de hersenen reageren meetbaar wanneer die verwachting wordt geschonden – wat in de literatuur wel het auditief oddball-paradigma wordt genoemd. Een onverwachte afwijking, een zogeheten deviant, zorgt daardoor voor een piek in de hersenactiviteit. Door die te meten, kun je nagaan in hoeverre er een bepaalde verwachting was opgebouwd. Het interessante is dat mensen vooral verrast zijn wanneer de éérste tel van een maat wordt weggelaten, terwijl resusapen iedere weggelaten tel precies even verrassend vinden. Met andere woorden: mensen hebben een grotere verwachting dat er iets op de eerste tel van de maat gebeurt, en resusapen hebben die grotere verwachting niet. De dieren herkennen de regelmaat wel, maar ontdekken daar geen puls in. Dat resultaat is een ondersteuning voor het idee dat mensen maatgevoel hebben en resusapen niet.

Henkjan Honing © Bob Bronshoff

Dit is een fragment uit het interview te vinden in KIJK 1/2019. Deze editie ligt in de winkel vanaf 20 december tot en met 23 januari.

Meer informatie:

Tekst: Rik Peters

Openingsbeeld: GRAVITY GIANT PRODUCTIONS/Getty Images

Nu in onze webshop: de KIJK-scheurkalender 2019! Deze staat vol intrigerende feiten, leuke quotes, en elke dag een ‘verjaardag’: van een bijzonder persoon of een opmerkelijke gebeurtenis. Bestel de scheurkalender hier.







De nieuwste editie!

Editie 1-2020




Meer Artikelen